UPSC Prelims Question Paper 2023 | దేశ రాజ్యాంగం ముఖ్య ఉద్దేశాన్ని ప్రతిబింబించేది?

UPSC సివిల్‌ సర్వీసెస్‌, ప్రిలిమినరీ – 2023 ప్రశ్నపత్రం సమాధానాలు

1. మహాసాంఘిక ఆధ్వర్యంలో, ప్రముఖ బౌద్ధ కేంద్రంగా విలసిల్లిన ధాన్యకటకం కింది ప్రాంతాలలో ఏ ప్రాంతంలో ఉంది?
ఎ) ఆంధ్ర బి) గాంధార
సి) కళింగ డి) మగధ
సమాధానం: ఎ
వివరణ: ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లోని ప్రస్తుత అమరావతికి సమీపంలో ఉన్న ధాన్యకటకం శాతవాహన రాజుల (క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం – క్రీ.శ. 3 శతాబ్దం) రాజధాని. వీరు మహాయాన బౌద్ధమతానికి పోషకులుగా ఉండేవారు. రాజు అశోకుడు నిర్మించిన పెద్ద బౌద్ధ మహాచైత్య అవశేషాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఆంధ్రదేశంలో బౌద్ధమతానికి కేంద్ర బిందువుగా ధాన్యకటకం వృద్ధి చెందింది. ఇది శాత
వాహనుల రాజధానిగా మారిన తర్వాత దీని ప్రాముఖ్యత మరింత పెరిగింది.
2. ప్రాచీన భారతదేశానికి సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి.
1. స్థూపం భావన బౌద్ధ మూలంగా ఉంది
2. స్థూపం సాధారణంగా అవశేషాల భాండాగారం
3. బౌద్ధ సంప్రదాయంలో స్థూపం ఒక స్మారకం స్మారక నిర్మాణం.
పైన ఇచ్చిన స్టేట్‌మెంట్‌లలో ఎన్ని సరైనవి?
ఎ) ఒకటి మాత్రమే బి) రెండు మాత్రమే సి) మూడు డి) ఏదీ కాదు
సమాధానం: బి
వివరణ: స్థూపం భావన మూలం బౌద్ధమతం కంటే ముందుగానే ఉంది, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు స్థూపాల యొక్క ప్రారంభ రూపాలను చాలా పురాతనమైన (మెగాలిత్‌లు), సింధూలోయలో ఉన్నాయంటారు. స్థూపం, బౌద్ధ స్మారక చిహ్నం సాధారణంగా బుద్ధుడు లేదా ఇతర సాధువులతో సంబంధం ఉన్న పవిత్ర అవశేషాలను కలిగి ఉంటుంది. బౌద్ధ స్థూపాలు వాస్తవానికి బుద్ధుడు, అతని సహచరుల అవశేషాలను ఉంచడానికి నిర్మించారు.
3. ప్రాచీన దక్షిణ భారతదేశానికి సంబంధించి, కోర్కై, పూంపుహార్‌, ముచిరి అనేవి ఏ విధంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి?
ఎ) రాజధాని నగరాలు బి) ఓడరేవులు
సి) ఇనుము-ఉక్కు తయారీ కేంద్రాలు డి) జైన తీర్థంకరుల పుణ్యక్షేత్రాలు
సమాధానం: బి
వివరణ:ముజిరిస్‌/ముచిరి (చేర), కోర్కై (పాండ్య), అరికమేడు, పూంపుహార్‌ (చోళ) లు తమిళుల అంతర్జాతీయ వాణిజ్య కార్యకలాపాలకు రుజువులను అందిస్తాయి. ఇవన్నీ సంగం కాలం నాటి ముఖ్యమైన నౌకాశ్రయాలు.
4. సంగం పద్యాల్లో పేర్కొన్న విధంగా వట్టికిరుతల్‌ అభ్యాసాన్ని కింది వాటిలో ఏది వివరిస్తుంది?
ఎ) రాజులు మహిళా అంగరక్షకులను నియమించడం
బి) మతపరమైన, తాత్విక విషయాల గురించి చర్చించడానికి రాజ న్యాయస్థానాల్లో సమావేశమైన జ్ఞానులు
సి) యువతులు, వ్యవసాయ క్షేత్రాలపై నిఘా ఉంచడం. పక్షులు, జంతువులను తరిమివేయడం
డి) యుద్ధంలో ఓడిపోయిన రాజు, ఆకలితో చనిపోవడం ద్వారా ఆత్మహత్య చేసుకొనే ఆచారం సమాధానం: డి
వివరణ: సంగం పద్యాలు యోధుల నీతితో నిండి ఉన్నాయి. వట్టికిరుతుల్‌, వడకిరుతాల్‌, వడకిరుట్టల్‌, మరణించే వరకు ఉపవాసం ఉండే తమిళ ఆచారం. ముఖ్యంగా సంగమ యుగంలో ఇది విస్తృతంగా కనిపించేది.
5. కింది రాజవంశాలను పరిగణించండి.
1. హొయసల 2. గహద్వాద 3. కాకతీయ 4. యాదవ
క్రీ.శ. ఎనిమిదో శతాబ్దపు ఆరంభంలో పైన పేర్కొన్న రాజవంశాల్లో ఎన్ని రాజ్యాలు స్థాపించబడ్డాయి?
ఎ) ఒకటి మాత్రమే బి) రెండు మాత్రమే సి) కేవలం మూడు డి) ఏదీ కాదు
సమాధానం: డి
వివరణ: హొయసల సామ్రాజ్యం 10, 14వ శతాబ్దాల మధ్య కర్ణాటకలో ఎక్కువ భాగాన్ని పరిపాలించిన భారత ఉపఖండం నుంచి ఉద్భవించిన కన్నడిగ శక్తి. హోయసాల రాజధాని మొదట్లో బేలూరులో ఉండేది. తర్వాత హళేబీడుకు మార్చబడింది. కాకతీయ రాజవంశం 12, 14వ శతాబ్దాల మధ్య నేటి భారతదేశంలోని తూర్పు దక్కన్‌ ప్రాంతంలోని అధిక భాగాన్ని పాలించిన తెలుగు రాజవంశం. వారి భూభాగంలో ప్రస్తుత తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌, తూర్పు కర్ణాటక, ఉత్తర తమిళనాడు, దక్షిణ ఒడిశాలోని కొన్ని ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వారి రాజధాని ఓరుగల్లు, ఇప్పుడు వరంగల్‌గా పిలువబడుతుంది. దేవగిరికి చెందిన యాదవులు మధ్యయుగ భారతీయ రాజవంశం, ఇది ఉత్తరాన నర్మదా నది నుంచి దక్షిణాన తుంగభద్ర నది వరకు, దక్కన్‌ ప్రాంతంలోని పశ్చిమ భాగంలో విస్తరించి ఉన్న ఒక రాజ్యాన్ని పరిపాలించింది. యాదవులు మొదట్లో పశ్చిమ చాళుక్యుల సామంతులుగా పరిపాలించారు. 12వ శతాబ్దం మధ్యలో, చాళుక్యుల అధికారం క్షీణించడంతో, యాదవ రాజు భిల్లమ స్వాతంత్య్రం ప్రకటించుకున్నాడు. 11, 12వ శతాబ్దాల్లో ప్రస్తుత భారత రాష్ర్టాలైన ఉత్తరప్రదేశ్‌, బీహార్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలను పాలించిన రాజ్‌పుత్‌ రాజవంశం కూడా కనౌజ్‌లోని గహద్వాద రాజవంశం. వారి రాజధాని గంగా మైదానంలో బనారస్‌ (ప్రస్తుతం వారణాసి) వద్ద ఉండేది. కొద్దికాలం పాటు వారు కనౌజ్‌ని కూడా నియంత్రించారు.
6. ప్రాచీన భారతీయ చరిత్రకు సంబంధించి, కింది జతలను పరిగణించండి
సాహిత్య రచన      రచయిత
1. దేవి, చంద్రగుప్తం : బిల్హణ
2. హమ్మీర-మహాకావ్య : నయచంద్ర సూరి
3. మిలిందపన్హ : నాగార్జున
4. నీతివాక్యామృతము : సోమదేవ సూరి
పైజతల్లో ఎన్ని సరిపోలాయి?
ఎ) ఒకటి మాత్రమే
బి) రెండు మాత్రమే
సి) మూడు మాత్రమే
డి) మొత్తం నాలుగు సమాధానం: బి
వివరణ: దేవి-చంద్రగుప్తం లేదా దేవి-చంద్రగుప్త అనేది భారతీయ సంస్కృత-భాషా రాజకీయ నాటకం, విశాఖదేవుడు రచించాడు, అతను సాధారణంగా విశాఖదత్త పేరుతో సుప్రసిద్ధుడు. హమ్మీర-మహాకావ్య 15వ శతాబ్దపు జైన పండితుడు నయచంద్ర సూరి రచించిన భారతీయ సంస్కృత పురాణ కావ్యం. మిలింద పన్హా అనేది బౌద్ధ గ్రంథం, దీన్ని క్రీ.పూ 100, క్రీ.శ 200 మధ్య రాశారు. ఇది భారతీయ బౌద్ధ పండితుడు నాగసేన, క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దంలో పాలించిన బాక్ట్రియాకు చెందిన ఇండో-గ్రీకు చక్రవర్తి మొదటి మీనాండర్‌ మధ్య జరిగిన సంభాషణ.
8, 10 శతాబ్దాల మధ్య తెలంగాణను పాలించిన వేములవాడ చాళుక్యులు జైనాన్ని పోషించారు. రెండో బద్దెగుడు జైనాచార్యుడైన సోమదేవసూరిని పోషించాడు. సోమదేవసూరికి ‘శాద్వాదాచలసింహా, తార్కిక చక్రవర్తి’ వంటి బిరుదులు ఉన్నాయి. ఆయన యశస్థిలక, నీతివాక్యామృతం వంటి సంస్కృత రచనలు చేశారు.
7. ‘ఆత్మలు జంతు, వృక్ష జీవితాల ఆస్తి మాత్రమే కాదు, రాళ్లు, ప్రవహించే నీరు వంటి అనేక ఇతర సహజ వస్తువులు, ఇతర మతపరమైన శాఖలచే జీవిస్తున్నట్లుగా చూడబడవు.’
పై ప్రకటన ప్రాచీన భారతదేశంలోని కింది మత శాఖల్లో ఒకదాని ప్రధాన విశ్వాసాల్లో ఒకదాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది?
ఎ) బౌద్ధమతం బి) జైనమతం సి) శైవమతం డి) వైష్ణవ మతం
సమాధానం: బి
వివరణ: ఆత్మలు జంతు, వృక్ష జీవితాల ఆస్తి మాత్రమే కాదు. రాళ్లు, ప్రవహించే నీరు అనేక ఇతర సహజ వస్తువులు కూడా జీవులుగా చూడబడవు అనే ప్రధాన విశ్వాసం జైనమతంతో ముడిపడి ఉంది.
8. తుంగభద్ర నదికి అడ్డంగా పెద్ద ఆనకట్టను, నది నుంచి రాజధాని నగరం వరకు అనేక కిలో మీటర్ల పొడవున కాలువను విజయనగర సామ్రాజ్యంలోని పాలకుల్లో ఎవరు నిర్మించారు?
ఎ) దేవరాయ-I బి) మల్లికార్జున సి) వీర విజయ డి) విరూపాక్ష
సమాధానం: ఎ
వివరణ: 1410లో దేవరాయ-I తుంగభద్ర నదికి అడ్డంగా ఒక బ్యారేజీని నిర్మించాడు. నది నుంచి రాజధానికి 24 కిలోమీటర్ల పొడవైన కాలువను ప్రారంభించాడు. రాజ్యానికి శ్రేయస్సు తెచ్చిన దేవరాయ-I చేపట్టిన ప్రాజెక్టుల గురించి నునిజ్‌ ఖాతా వివరిస్తుంది.
9. కింది మధ్యయుగ గుజరాత్‌ పాలకులలో ఎవరు డయ్యూను పోర్చుగీసు వారికి అప్పగించారు?
ఎ) అహ్మద్‌ షా
బి) మహమూద్‌ బేగర్హా
సి) బహదూర్‌ షా
డి) ముహమ్మద్‌ షా సమాధానం: సి
వివరణ: డయ్యూను పోర్చుగీసు వారికి అప్పగించిన గుజరాత్‌ పాలకుడు సుల్తాన్‌ బహదూర్‌ షా. 1535లో, సుదీర్ఘ ముట్టడి తర్వాత, సుల్తాన్‌ బహదూర్‌ షా ‘నునో డా కున్హా’ నేతృత్వంలోని పోర్చుగీసు వారికి డయ్యూ ద్వీపాన్ని అప్పగించవలసి వచ్చింది. ఈ సంఘటన ఈ ప్రాంతంలో పోర్చుగీస్‌ నియంత్రణ, ప్రభావానికి నాంది పలికింది. ముఖ్యంగా హిందూ మహాసముద్రం సముద్ర వాణిజ్య మార్గాల్లో 1538 డయ్యూ ముట్టడి ఫలితంగా పోర్చుగీసు వారు డయ్యూను శాశ్వతంగా ఆక్రమించుకున్నారు. ఇది 1561 వరకు కొనసాగింది.
10. కింది ఏ చట్టం ద్వారా బెంగాల్‌ గవర్నర్‌ జనరల్‌ను భారత గవర్నర్‌ జనరల్‌గా నియమించారు?
ఎ) రెగ్యులేటింగ్‌ చట్టం
బి) పిట్స్‌ ఇండియా చట్టం
సి) 1793 చార్టర్‌ చట్ట
డి) 1833 చార్టర్‌ చట్టం సమాధానం: డి
వివరణ: 1833 నాటి భారత ప్రభుత్వ చట్టం ద్వారా బెంగాల్‌ గవర్నర్‌ జనరల్‌, భారత గవర్నర్‌ జనరల్‌గా నియమితులయ్యారు. ఈ చట్టాన్ని 1833 చార్టర్‌ చట్టంగా కూడా పిలుస్తారు. లార్డ్‌ విలియం బెంటింక్‌ ఈ కొత్త హోదాలో భారతదేశానికి మొదటి
గవర్నర్‌ జనరల్‌. 1833 నుంచి 1835 వరకు పనిచేశారు.
11. ‘డ్యూ ప్రాసెస్‌ ఆఫ్‌ లా’ అంటే ఏమిటి?
ఎ) సహజ న్యాయ సూత్రం బి) చట్టం ద్వారా ఏర్పాటు చేసిన విధానం
సి) న్యాయమైన చట్టం దరఖాస్తు
డి) చట్టం ముందు సమానత్వం
సమాధానం: ఎ
వివరణ: డ్యూ ప్రాసెస్‌ అనేది సాధారణ న్యాయ ప్రక్రియలో న్యాయమైన, హేతుబద్ధమైన, న్యాయమైన చికిత్సను సూచిస్తుంది. సహజ న్యాయ సూత్రాన్ని అనుసరించడానికి చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ అవసరం అని దీని అర్థం.
డ్యూ ప్రాసెస్‌ ఆఫ్‌ లా సూత్రం నిజానికి అమెరికన్‌ రాజ్యాంగం ద్వారా స్వీకరించబడింది. దాని వ్యవస్థాపక పితామహులు యునైటెడ్‌ స్టేట్స్‌ రాజ్యాంగం ‘చట్టం సరైన ప్రక్రియ లేకుండా, జీవితం, స్వేచ్ఛ లేదా ఆస్తికి‘ ఒక వ్యక్తి ప్రాథమిక హక్కులను ప్రభుత్వం తీసివేయదని హామీ ఇస్తుందని పేర్కొన్నారు. ఈ హక్కులను పరిరక్షించే ఉద్దేశంతో యునైటెడ్‌ స్టేట్స్‌ రాజ్యాంగం న్యాయవ్యవస్థకు చట్టబద్ధతను కల్పించింది. భారతదేశంలో మేనకా గాంధీ కేసులో డ్యూ ప్రాసెస్‌ ఆఫ్‌ లా సూత్రాన్ని స్వీకరించారు.
12. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి.
స్టేట్‌మెంట్‌-I : భారతదేశంలో, జైళ్ల రోజువారీ నిర్వహణ కోసం జైళ్లను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమ సొంత నియమనిబంధనలతో
నిర్వహిస్తాయి.
స్టేట్‌మెంట్‌-II: భారతదేశంలో, జైళ్ల చట్టం, 1894 ద్వారా జైళ్లు నిర్వహించబడతాయి, ఇది జైళ్ల అంశాన్ని ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాల నియంత్రణలో స్పష్టంగా ఉంచింది.
పై ప్రకటనలకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏది సరైనది?
ఎ) స్టేట్‌మెంట్‌-I, స్టేట్‌మెంట్‌-II రెండూ సరైనవి. స్టేట్‌మెంట్‌-II అనేది స్టేట్‌మెంట్‌-Iకి సరైన వివరణ
బి) స్టేట్‌మెంట్‌-I, స్టేట్‌మెంట్‌-II రెండూ సరైనవి. స్టేట్‌మెంట్‌-II స్టేట్‌మెంట్‌- Iకి సరైన వివరణ కాదు
సి) స్టేట్‌మెంట్‌-I సరైనది కానీ స్టేట్‌మెంట్‌-II తప్పు
డి) స్టేట్‌మెంట్‌-I తప్పు కానీ స్టేట్‌మెంట్‌-II సరైనది. సమాధానం: ఎ
వివరణ:భారతదేశంలోని జైళ్లపై రాష్ర్టాలకు సాధారణ, నిర్దిష్ట నియంత్రణ ఉంటుందని జైళ్ల చట్టం, 1894 స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. ఏడవ షెడ్యూల్‌లోని జాబితా IIలో జైళ్ల విషయం ఎంట్రీ-4 గా పేర్కొనబడింది.
13. కింది వాటిలో ఏది దేశ రాజ్యాంగం ముఖ్య ఉద్దేశాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది?
ఎ) అవసరమైన చట్టాలను రూపొందించడానికి ఇది లక్ష్యాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
బి) ఇది రాజకీయ కార్యాలయాలు మరియు ప్రభుత్వాన్ని సృష్టించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.
సి) ఇది ప్రభుత్వ అధికారాలను నిర్వచిస్తుంది, పరిమితం చేస్తుంది.
డి) ఇది సామాజిక న్యాయం, సామాజిక సమానత్వం, సామాజిక భద్రతను రక్షిస్తుంది. సమాధానం: సి
వివరణ:రాజ్యాంగం ప్రాథమిక ఉద్దేశం పాలన కోసం చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడం, ప్రభుత్వ నిర్మాణాన్ని నిర్వచించడం. ఇది కార్యనిర్వాహక, శాసన, న్యాయవ్యవస్థ వంటి వివిధ ప్రభుత్వ శాఖల అధికారాలు, విధులను
వివరిస్తుంది.
14. భారతదేశంలో, ప్రాథమిక హక్కుల న్యాయపరమైన వివరణలను అధిగమించడానికి కింది రాజ్యాంగ సవరణలలో ఏది విస్తృతంగా అమలు చేయబడిందని విశ్వసించబడింది?
ఎ) 1వ సవరణ బి) 42వ సవరణ సి) 44వ సవరణ డి) 86వ సవరణ
సమాధానం: బి
వివరణ: ఈ సవరణ 1977 ఏప్రిల్‌ 30 న అమలులోకి వచ్చింది. ఈ సవరణలో ప్రాథమిక హక్కుల కన్నా ఆదేశిక సూత్రాలకు అత్యధిక ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు. ప్రవేశికను సవరించి లౌకిక, సామ్యవాద, సమగ్రత అనే పదాలను చేర్చారు. రాష్ట్రపతి పాలనను ఆరు నెలల నుంచి ఒక సంవత్సరానికి పొడిగించారు. 42వ సవరణ చట్టం,1976లో చేయబడింది. భారత రాజ్యాంగానికి చేసిన ముఖ్యమైన సవరణలలో ఇది ఒకటి. అప్పట్లో శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ నేతృత్వంలో అధికారంలో ఉన్న కేంద్రప్రభుత్వం ఈ చట్టాన్ని చేసింది. ఈ చట్టం ద్వారా భారత రాజ్యాంగంలో పెద్ద ఎత్తున సవరణలు చేసినందుకు గాను దీనిని ‘మినీ-రాజ్యాంగం’ అని కూడా పిలుస్తారు.

కె.భాస్కర్‌ గుప్తా
బీ సీ స్టడీసర్కిల్‌,
తెలంగాణ ప్రభుత్వం,