ఫాటి ఆమ్లాల నుంచి లవణాలు ఏర్పడటం?

మైనములు (waxes)

– ఇవి తినదగినవి కావు.
– వీటిని కీటకాలు ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
– ఉదా. తేనేటీగల మైనము, లక్క, చెవిగూమిలి

సంయుగ్మ కొవ్వులు (Conjugated/ Compound Lipids)

– కొవ్వు (లిపిడ్‌) అణువుతో కొవ్వు కాని అణువు బంధం ఏర్పర్చుకుంటే అలాంటి లిపిడ్‌లను సంయుగ్మ లిపిడ్‌లు అంటారు. వీటినే హెటిరోలిపిడ్‌లు అని కూడా అంటారు.

– లైసిథిన్‌, స్పింగోమయోలిన్‌లు ప్లాస్మాత్వచం బయటిభాగంలో ఉంటాయి.
– లెసిథిన్‌ అనేది గుడ్డుసొన, మెదడులో ఉంటుంది. ఇది ఊపిరితిత్తుల్లోని వాయుగోణుల తలతన్యతను తగ్గించడంలో తోడ్పడుతుంది.
– సెఫాలిల్‌ అనేది మెదడులో ఉంటుంది. ఇది మెదడును రక్షించడంలో తోడ్పడుతుంది.

ఉత్పన్న కొవ్వులు (Derived Lipids)

– జీవక్రియ ఫలితంగా ఏర్పడిన కొవ్వులను ఉత్పన్న కొవ్వులు అంటారు.
– స్టిరాయిడ్స్‌, పైత్యఆమ్లాలు, లైంగికహార్మోన్‌లు, కొవ్వులో కరిగే విటమిన్లు మొదలైనవి ఉత్పన్న లిపిడ్లలోని రకాలు.
ఉదా. కొలెస్టిరాల్‌, సహజరబ్బరు

కొలెస్టిరాల్‌

– ఇది తెల్లని ఘనరూప స్పటికపదార్థం
– ఇది ఒక స్టిరాయిడ్‌
– దీని అణుఫార్ములా- C27 H46O
– ఇది మెదడు, నాడీకణాలు, అడ్రినల్‌గ్రంథులు, గుడ్డుసొన లలో ఎక్కువగా ఉంటుంది.
– పిండిపదార్థాలు (కార్బొహైడ్రేట్‌లు), కొవ్వులను ఎక్కువగా తీసుకుని తక్కువ పనిచేస్తే ఎక్కువైన శక్తి కొలెస్టిరాల్‌ రూపంలోకి మార్చబడుతుంది.
– ఇది ఎడిపోజ్‌ కణజాలంలో నిల్వ చేయబడుతుంది.
– ఇది ఉపవాస సమయంలో శక్తిని ఇవ్వడానికి తోడ్పడుతుంది.
– ఇది శరీర ఉష్ణోగ్రతను బయటకు పోకుండా నిరోధిస్తుంది.
నోట్‌. మానవ శరీర ఉష్ణోగ్రత 37oC లేదా 98.4 F
– ఇది విటమిన్‌-డి తయారీలో ఉపయోగపడుతుంది.
– ఇది జంతువులు, మొక్కలలో ప్లాస్మాత్వచం తయారీలో తోడ్పడుతుంది.
– కొలెస్టిరాల్‌ ఎక్కువైతే హైబీపీ, స్థూలకాయం (Obesity), కామెర్లు, గుండెజబ్బులు వస్తాయి.

కొవ్వు ఆమ్లాలు

– కొవ్వు (లిపిడ్‌) అణువు ఏర్పడటానికు కొవ్వు ఆమ్లాలు (Fatty acids) అవసరం.
– కొవ్వు ఆమ్లాలు పొడవైన కర్బన శృంఖలంను కలిగి చివరన COOH గ్రూపును కలిగి ఉండును.
– కొవ్వు ఆమ్లాలన్నింటిలో ఫార్మిక్‌ ఆమ్లం అతిసరళమైనది.
– కొవ్వు ఆమ్లాలు ప్రధానంగా రెండు రకాలుగా ఉంటాయి. అవి..
సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు (Saturated Fatty acids)
అసంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు (UnSaturated Fatty acids)

సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు

– ఒక ఫాటి ఆమ్ల (కొవ్వు ఆమ్ల) అణువులో రెండు కర్బన పరమాణువుల మధ్య ఎలాంటి ద్విబంధం లేకుంటే అలాంటి ఫాటీ ఆమ్లాలను సంతృప్త ఫాటీ ఆమ్లాలు అంటారు.
– జంతువుల నుంచి లభించే కొవ్వులలో సంతృప్త ఫాటీ ఆమ్లాలు అధికంగా ఉంటాయి.
– ఇవి జీవక్రియ పరంగా మానవునికి అంత ఉపయోగకరమైనవికావు.
ఉదా: పామిటిక్‌ ఆమ్లం (Palamitic acid)
స్టియరిక్‌ ఆమ్లం (Stearic acid )
అరాఖిడిక్‌ ఆమ్లం (Arachidi acid)

అంసతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు

– ఒక ఫాటీ ఆమ్ల (కొవ్వు ఆమ్ల) అణువలో రెండు కర్బన పరమాణువుల మధ్య ఒకటి లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ ద్విబంధాలు ఉన్నట్లయితే అలాంటి ఫాటిఆమ్లాలను అసంతృప్త ఫాటీ ఆమ్లాలు అంటారు.
– మొక్కల నుంచి లభించే కొవ్వులలో అసంతృప్త ఫాటీ ఆమ్లాలు అధికంగా ఉంటాయి.
– ఇది జీవక్రియ పరంగా మానవునికి ఉపయోగకరమైనవి.

ఉదా:
– ఓలిక్‌ ఆమ్లం (Oleic acid)- ఒక ద్విబంధం ఉంటుంది.
– లినోలిక్‌ ఆమ్లం (Linoleic acid)- రెండు ద్విబంధాలు ఉంటాయి.
– లినోలైనిక్‌ ఆమ్లం (Linolenic acid)- మూడు ద్విబంధాలు ఉంటాయి.
– అరాఖిడోనిక్‌ ఆమ్లం (Arachidonic acid)- నాలుగు ద్విబంధాలు ఉంటాయి.
– లినోలిక్‌, లినోలెనిక్‌, అరాఖిడోనిక్‌ ఫాటీ ఆమ్లాలను ఆవశ్యక కొవ్వుఆమ్లాలు (Essential fatty acid) అంటారు. ఇవి మానవ దేహంలో సంశ్లేషించబడవు. కావున వీటిని బయటి నుంచి ఆహర రూపంలో తీసుకోవాలి.
– మొక్కలు అన్ని రకాల ఫాటీ ఆమ్లాలను సంశ్లేషిస్తాయి.
– సాల్మన్‌, మెకరల్‌, ట్యూనా చేపలలో ఒమెగా-3 ఫాటీ ఆమ్లాలు లభిస్తాయి.
– చాల్‌ మూగ్రా నూనెను కుష్టువ్యాధి నివారణలో ఉపయోగిస్తారు.

LDL (Low Density Lipoprotien)

– దీనిని చెడు కొలెస్టిరాల్‌ అంటారు.
– ఇది సంతృప్త కొవ్వులను ఎక్కువగా తీసుకోవడం వలన ఏర్పడుతుంది.

 

HDL (High Density Lipoprotien)

– దీనిని మంచి కొలెస్టిరాల్‌ అంటారు.
– ఇది అసంతృప్త కొవ్వులను ఎక్కువగా తీసుకోవటం వలన ఏర్పడుతుంది.

హైడ్రోజనీకరణం

– మొక్కలలోని అసంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలకు సరైన ఉష్ణోగ్రత పీడనాల వద్ద హైడ్రోజన్‌ వాయువును కలిపి వాటిని సంతృప్తస్థితిలోకి మార్చి డాల్డా/ వనస్పతి (Vegetable ghee) ని తయారుచేసే ప్రక్రియను హైడ్రోజనీకరణం అంటారు. ఈ ప్రక్రియకు నికెల్‌ (Ni) ప్లాటినం (pt) పెల్లాడియం (Pd) లను ఉత్పేరకాలుగా వాడుతారు.

సఫోనిఫికేషన్‌

– ఇది సబ్బులను తయారుచేసే ప్రక్రియ
– సోడియం హైడ్రాక్సైడ్‌ (NaOH), పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్‌ (KoH) లతో ఫాటి ఆమ్లాలను చర్య జరిపినప్పుడు ఫాటి ఆమ్లాల నుంచి లవణాలు ఏర్పడటాన్ని సఫొనిఫికేషన్‌ అంటారు.
– సోడియం (Na) లవణంతో తయారుచేయబడిన సబ్బులను డిటర్జెంట్‌లు (Detergents) అంటారు. పొటాషియం (K) లవణంతో తయారుచేయబడిన సబ్బులను స్నానపు సబ్బులు (bath soaps) అంటారు.
– సబ్బుల్లో ఎక్కువగా స్టియరిక్‌ ఆమ్లం అనే కొవ్వు ఆమ్లం ఉంటుంది.
– తిమింగలం, ధృవపు ఎలుగుబంటి, పెంగ్విన్‌ పక్షులు, డాల్ఫిన్‌ వంటి జంతువుల శరీరం కింద ఉండే మందమైన కొవ్వుపొరను బ్లబ్బర్‌ (Blubbar) అంటారు. ఇది శీతల పరిస్థితుల నుంచి తప్పించుకోవటంలో ఉష్ణప్రతిబంధకంగా పనిచేస్తుంది.
– మానవునిలో ఉండే 7-Dehydrocholestrol సూర్యరశ్మీ సమక్షంలో విటమిన్‌-డి తయారవుతుంది.

పౌష్టికాహర లోపాలు (Nutritional Deficiency Disorders)

– మనం తీసుకునే ఆహారంలో కార్బోహైడ్రేట్‌లు ప్రధాన శక్తి సరఫరాదారులు- Chiefenergy providers), ప్రొటీన్లు (దేహనిర్మాణకారులు- Body builders), లిపిడ్‌లు (శక్తినిల్వలు- Energy Reseves), విటమిన్లు (సహజ ఎంజైములు- Co-Enzymes) ఖనిజమూలకాల వంటి ఆవశ్యకమైన పదార్థాలు ఉంటాయి.
– ఆహారపదార్థాలు తక్కువగా తీసుకుంటే కలిగే లోపాలను పౌష్టికాహార లోపాలు అంటారు.
.

క్వాషియార్కర్‌

– కార్బోహైడ్రేట్‌లు, లిపిడ్‌లను కెలోరీలు అంటారు.
– తీసుకునే ఆహారంలో కెలోరీ (కార్బోహైడ్రైట్‌లు, లిపిడ్‌) ల స్థాయి సాధారణంగా ఉండి ప్రొటీన్లు తగ్గితే క్వాషియార్కర్‌ వ్యాధి వస్తుంది.
– క్వాషియార్కర్‌ అనగా నిర్లక్ష్యం చేయబడ్డ శిశువు అని అర్థం.
– ఇది పిల్లలలో 18నెలల తర్వాత వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.

మరాస్మస్‌

– ప్రొటీన్లు, కెలోరీల లోపం వలన వచ్చే వ్యాధిని మరాస్మస్‌ అంటారు.
– ఇది సాధారణంగా ఏడాది లోపు పిల్లల్లో కనిపిస్తుంది.

స్థూలకాయత్వం (Obesity)

– శరీర బరువులో 20శాతం కంటే ఎక్కువ కొవ్వు ఉన్నట్లయితే వచ్చే పోషకాహర సమస్యను స్థూలకాయత్వం అంటారు.
– శక్తిని ఇచ్చే ఆహర పదార్థాలైన కార్బోహైడ్రేట్‌లు, కొవ్వులను ఎక్కువగా తీసుకునే తక్కువ వ్యక్తులలో ఈ సమస్య వస్తుంది.
– ఇది వ్యాధి కాదు. ఒక పోషకాహర సమస్య మాత్రమే.

– స్థూలకాయత్వం గలవారిలో గల కొవ్వులను తీసివేసి సర్జరీ-బేరియాట్రిక్‌ సర్జరీ (Weight loss surgery/ Liposuction). ఈ సర్జరీలో జీర్ణాశయం చుట్టూ గల కొవ్వును తొలగిస్తారు.
– ఈ సమస్య గల వారికి పుట్ట గొడుగులను (Mushrooms) మంచి ఆహారంగా పరిగణిస్తారు.
– స్థూలకాయత్వం వలన Heart attack (గుండెసమస్య) హైబీపీ, హైపటైటిస్‌ లాంటి సమస్యలు వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.