మహాభారతంలో శిల్పం

-సంస్కృతంలో వేదవ్యాసుడు రాసిన మహాభారతంలో తెలుగులో నన్నయ కవి రాసిన పద్యాన్ని గమనించండి..
కం. ఆ విశ్వకర్మ నిర్మిత
దేవ విమానుండు నిఖల దివ్యాభరణ
శ్రీవిరచన చిత్రపరితోషిత
దేవుడు శిల్ప ప్రజాపత నైనెడగెన్‌॥

ఆదిపర్వం (భారతం)

-మయుడు (మయబ్రహ్మ) రావణబ్రహ్మ లంకను సృష్టించాడు. భారతమందు మయసభను సృష్టించాడు. విష్ణువుకు విష్ణుచక్రం, శివుడికి త్రిశూలం, ఇంద్రునకు వజ్రాయుధం, సప్త రుషులకు యజనాది షట్కర్కాధికారం ఇచ్చెనని.. ప్రాకృత (బ్రాహ్మీ) సంస్కృత వైవస్వత పురాణంలో ఉన్నది.
-శరభాచార్యుని శిల్పస్తుతిలోనూ మరొక కందపద్యం.
కం. మయ దివ్య సూత్ర దారుని
మయ మాయా, మయ జయప్రమాణ గ్రంథ
ద్వయ మిపుడెక్కడ ఖాండవ
భయ దాగ్నికి నాడే బూది పండ్లయి పోయెన్.
-వరామిహిరుడు చెప్పిన వజ్రవేప యోగం ప్రముఖ జ్యోతిష శాస్త్రకారుడు, వరాహమిహిరుడు తన బృహత్సంహితలో మయమతమందు వజ్రలేప అనే యోగం ఉంటుందని చెప్పాడు. 11వ శతాబ్దంలో విరివిగా తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఉండేదని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. కశ్యపుడు కూడా శిల్పియేనని కొందరి అభిప్రాయం. ఆయన తపస్సు చేసిన చోటే నేటి కశ్మీర్ ప్రాంతమని అన్నారు.

దేవా(ళం)లయ ఏర్పాటుకు కొన్ని ఆకార సూచనలు

-1. పాఠాలు – పాఠ శిలలు, 2. పిక్కలు పై భాగం = రాళ్ల సౌందర్యం, 3. నడుమును మేఖల వలెను, 4. అపానములు = సోమసూత్రము, 5. చేతులు = కర్మశక్తి, 6. బాహువులు = స్తంభాలు, 7. ప్రాణం = దీపం, 8. కాంతి = భక్షువు, 9. ఘంట = నాలుక, 10. నాభి = బ్రహ్మ, 11. పాదాచారం = అహంకారము, 12. ముక్కు = శుకనాశనం, 13. చెవి = గవాక్షం, 14. కంఠం = అమల సారికం, 15. తల = కలశం. విగ్రహారాధన రుగ్వేద కాలంలో ఉందని చారిత్రకాంశం.

శివలింగం (శిల్పరత్న శాస్త్రం)

శ్లో. తుర్యస్రేష్టాస్రకే వృత్తే బ్రహ్మ విష్ణుః శివః క్రమాత్‌
దేవతాః సర్వలింగే ఘ త్రభండేఘ విశేషతః॥
తా. లింగమునందు 3 భాగాల్లో 1వ భాగం – బ్రహ్మ అంశము, 2వ భాగం – విష్ణు (అంశ)వంశము, 3వ భాగం – శివ (అంశ)వంశము. బ్రహ్మ – చతురస్రం, విష్ణు – అష్టాస్రం, శివుడు – గుండ్రని ఆకారం. 4, 8, 16, 32, 64 కోణములు గలది. 4 కోణాలు = బ్రహ్మ, ఇది పాఠశాల. 8 కోణాలు = విష్ణు (పాన(వ)మట్టం), శివునికి గుండ్రని ఆకారం.

శిల్ప సంపదలోని సర్వధాతువులైన వస్తువులు

-పలు విధాలుగా సర్వ వస్తువులు యంత్ర-బంగారం, వెండి, రాగి గృహ పరికరాలు మొదలైనవన్నీ ప్రాచీన శాస్త్ర సృష్టిగా తెలుస్తున్నది. చిత్రశిల్ప చతురత కలిగి ఉన్నది. 1. రూప భేదం, 2. పరస్పర భేదం, 3. పశు, పక్షి, క్రిమి, కీటకాది తిర్యక్ భేదాలు, 4. పర్వత భేదం, 5. వృక్షలత పర్వతారణ్యాలు, 6. మనుషుల్లో రాజు మహావీరుడు, యోగి, పతివ్రత మొదలైన ఆకార భేదములను నిర్ణయించడమైనది. అంతేగాక 1. ఉత్తమాంగుళం, 2. దేవాంగుళం, 3. పూర్ణాంగుళం, 4. శిల్పాంగుళం, 5. సర్వాంగుళం, 6. మానాంగుళం, 7. ఆదిమాంగుళంగా శిల్ప కొలతలు, పుట్టుక ఉన్నది.

శిల్ప లక్షణాలు

-మయ మతాగమంను అనుసరించి ఆచార్య విశ్వకర్మచే ఆది బ్రహ్మ కులోద్భవః అనడం ఎంతో గొప్ప అర్థంలో శిల్పి కర్తవ్యాన్ని తెలిపాడు. యముడు శిల్పశాస్త్రమునందు చెప్పినప్పటికినీ, ఆగమాచార్యులకు ఎంతో అవసరం. ప్రాచీనకాలంలో తెలంగాణలోని శిల్పులు ఇతర రాష్ర్టాల్లో స్థిరపడ్డారు. స్థపతుల చరిత్రను తీసుకుంటే తెలంగాణలో పేరు ప్రఖ్యాతులు లేని మహాస్థపతులు (శిల్పులు) ఎందరో ఉన్ననూ, వీరంపుడనే మహా శిల్పి చరిత్ర ఆమోఘం, అద్వితీయం. అలాగే లింగాచార్యులు కూడా. మనకు రామప్ప-జక్కన్నలే కాదు ఎంతో మంది మహా శిల్పులు-స్థపతులు, విరాట్ విశ్వకర్మ వారసులు కనిపిస్తారు. తెలంగాణ ప్రాచీనుల్లో రుషికేశ్, బద్రీనాథ్‌లలో స్థిరపడిన వర్దన్న స్వామి కూడా గొప్ప శిల్ప (స్థపతి)కారుడు. శిల్పానికి శిల్ప వాస్తు ఆలయాలు తెలంగాణలో ఉన్నాయి. వాటిలో ఝరాసంగం-వరదరాజుస్వామి, రామప్ప దేవాలయం, కూచనపల్లి నందికంది సిద్దేశ్వరాలయం మొదలైనవి ఎన్నో ఉన్నాయి. 1. 750 ఏండ్ల నుంచి 1000 ఏండ్ల వరకు ఉత్తమం, 2. 500 ఏండ్ల నుంచి 750 ఏండ్ల వరకు మధ్యమం, 3. 250 ఏండ్ల నుంచి 500 ఏండ్ల వరకు అధమం. క్రీ.పూ. నిర్మించినవి కూడా కొన్ని మన తెలంగాణలో ఉన్నాయన్నది చారిత్రకాంశం. 1. స్థపతి, 2. తక్షకి, 3. వర్ధకి, 4. సూత్రగ్రాహి ఇలా ఎంతో మంది చరిత్ర గర్భంలో ఉన్నారు. వరంగల్, ఝరాసంగం, కాళేశ్వరం, ఇతర ప్రాంతాల్లో పూర్తి నలుపు అతిలేతపచ్చ (ఆకు రంగు), నలుపు, నీలము (అతిలేత నీలి రంగు) ఏడు రకాల శిల్ప బండలు రాళ్లు నేడు లభ్యమవుతున్నాయి.