Disaster Management | మనకు మాత్రమే కాదు.. భావి తరాలకు సొంతమే

సుస్థిరాభివృద్ధి

• సుస్థిరాభివృద్ధి అంటే భవిష్యత్తు తరాలు తమ అవసరాలను తీర్చుకొనే సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీయకుండా ప్రస్తుత తరాల
  అవసరాలను తీర్చుకోవడం.

సుస్థిరాభివృద్ధి అందరికీ

• ప్రస్తుత, భవిష్యత్‌ తరాలకు నాణ్యమైన జీవనాన్ని అందించాలి.
• ప్రస్తుత తరం వారు ప్రకృతిని అతిగా వినియోగించడం వల్ల రాబోయే తరాల వారి జీవన విధానం ప్రశ్నార్థకంగా మారుతుంది.
• ప్రారిశ్రామిక విప్లవం, హరిత విప్లవం, నీలి విప్లవం వంటివి అటవీ విస్తీర్ణం తరుగుదలకు, అధిక ప్రకృతి వినియోగానికి, కాలుష్యానికి కారణమని చెప్పవచ్చు.
• 19వ శతాబ్దం నుంచి భూమి చాలా వేగంగా వేడెక్కుతుంది. ఇది వినాశకర మార్పులకు దారి తీయవచ్చు.
• టండ్రా ప్రాంతాల నుంచి వాతావరణంలోకి విడుదలవుతున్న మీథేన్‌ వాయువు భూమిపై ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడానికి కారణమవుతుంది.
• హరితగృహ వాయువు, కార్బన్‌ డై ఆక్సైడ్‌ కంటే మీథేన్‌ వాయువు భూమిపై ప్రమాదకరమైన వాయువు.

పర్యావరణ వనరుల సరఫరా విధి (Environment Source Function)

• ఆర్థిక వ్యవస్థలోని వివిధ రంగాలు వివిధ స్థాయుల్లో సహజవనరుల మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఈ వనరులను అందించడంలో పర్యావరణ సామర్థ్యాన్ని ‘పర్యావరణ వనరుల సరఫరా విధి’ అంటారు.
• వనరులను వినియోగిస్తూ ఉండటం వల్ల, లేదా అవి కాలుష్యానికి గురికావడం వల్ల పర్యావరణ వనరుల సరఫరా విధి సామర్థ్యం తగ్గుతుంది.
• పర్యావరణం నిర్వహించే మరొక విధి కార్యక్రమాల ద్వారా వాతావరణంలోకి లేదా భూమిపై విడుదలయ్యే వ్యర్థాలను శుద్ధి చేసి ప్రమాద రహితంగా చేయడం.
• ఉత్పత్తి, వినియోగాల్లో నిరుపయోగమైన ఉత్పత్తులు ఉదా. ఇంజన్ల నుంచి వెలువడే పొగ, శుభ్రం చేయడానికి ఉపయోగించిన నీళ్లు, పనికిరాని అట్టపెట్టెలు, వస్తువులు వంటి వాటిని పర్యావరణం శుభ్రం చేస్తుంది.
• కాలుష్యాన్ని పర్యావరణం గ్రహించి ప్రమాద రహితంగా మార్చే శక్తిని ‘ఎన్విరాన్‌మెంట్‌ సింక్‌ ఫంక్షన్‌’ లేదా ‘శుద్ధి చేసే విధి’ అంటారు.
  పర్యావరణం విధులు
  1. పర్యావరణ వనరుల సరఫరా
  2. శుద్ధి చేయడం
• గత 50 సంవత్సరాల అభివృద్ధిలో పర్యావరణం రెండు విధులను పరిమితికి మించి ఉపయోగించారు. దీని కారణంగా భవిష్యత్తులో ఆర్థిక ఉత్పత్తి, వినియోగాలకు మద్దతు ఇవ్వగల సామర్థ్యాన్ని పర్యావరణం కోల్పోయింది.
  హరిత విప్లవం – పర్యావరణంపై ప్రభావం
• వ్యవసాయరంగం అనేక మార్పులకు కారణమైన విప్లవం హరిత విప్లవం
• హరిత విప్లవాన్ని మొదట ప్రవేశపెట్టిన ఉత్తరాది రాష్ర్టాలైన పంజాబ్‌, హర్యానా, పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశాల్లో నీటి సమస్యలు
  ఉత్పన్నమయ్యాయి.
• ఎక్కువ మోతాదులో బోరుబావులు తవ్వడం వల్ల భూగర్భ జలమట్టం వేగంగా పడిపోయింది.
• పంజాబ్‌లోని 12 జిల్లాల్లో 9 జిల్లాలు, హర్యానాలోని 10 జిల్లాలు భూగర్భ జల సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నాయి.
• భారతదేశంలోని 59 శాతం జిల్లాల్లో చేతిపంపుల్లోని నీళ్లు తాగడానికి పనికిరావు.
• ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతుల్లో మితిమీరిన రసాయన ఎరువులు వినియోగించడం వల్ల పర్యావరణంతో పాటు పక్షులు, జంతువులు కూడా అనారోగ్యంతో చనిపోతాయి.

ఎండోసల్ఫాన్‌(Endosulfan) వాడకం నిషేధం

• కేరళలోని ఉత్తర ప్రాంతమైన ‘కాసర్‌ గోడ్‌’ జిల్లాలో ఎండోసల్ఫాన్‌ అనే రసాయనిక పురుగుమందు వాడకాన్ని న్యాయస్థానం నిషేధించింది.
• 1976లో జీడిమామిడి తోటలను పురుగు నుంచి రక్షించడానికి కేరళ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం హెలికాప్టర్లలో 1500 ఎకరాల్లో ఈ పురుగు మందును పిచికారీ చేయించింది.
• 25 సంవత్సరాల పాటు ఈ కార్యక్రమం కొనసాగింది. దీని వల్ల గాలి, నీరు,
  పర్యావరణం కలుషితమయ్యాయి.
• ఎండోసల్ఫాన్‌ ఉపయోగం వల్ల వ్యవసాయ కూలీలకు అవయవాలు దెబ్బతినడం, క్యాన్సర్‌ వంటి రోగాలు సోకాయి.
• దీని కారణంగా ఎండోసల్ఫాన్‌ ఉపయోగాన్ని కేరళ న్యాయస్థానం నిషేధించింది.
• ఎండోసల్ఫాన్‌ వినియోగం వల్ల రాజ్యాంగంలోని 21వ అధికరణానికి అంటే జీవించే హక్కుకు భంగం కలిగిందని న్యాయస్థానం పేర్కొంది.

రాబందులు అంతరించడానికి కారణం

• పశువుల చికిత్సలో డైక్లోఫినాక్‌ అనే మందును ఉపయోగిస్తున్నారు. పశువుల మరణానంతరం కూడా ఈ రసాయనం వాటి శరీరంలో ఉండిపోతుంది.
• ఈ చనిపోయిన పశువుల మాంసాన్ని రాబందులు తిన్నప్పుడు వాటి మూత్రపిండాలు పనిచేయకుండా పోయి వారం, పది రోజుల్లో మరణిస్తాయి.
• చుట్టు పక్కల గ్రామాలు, పట్టణాల నుంచి కొల్లేరు సరస్సులోకి ప్రతిరోజూ 13-15 టన్నుల పారిశ్రామిక వ్యర్థాలు, మురుగు నీరు చేరి సరస్సును కలుషితం చేస్తున్నాయి.
• సెల్‌ టవర్స్‌ విడుదల చేసే రేడియేషన్‌ వల్ల తేనెటీగల సంఖ్య తగ్గిపోతుంది. దీనివల్ల తేనె దిగుబడి మాత్రమే కాకుండా పరపరాగ సంపర్కం తగ్గి, పంటల దిగుబడి కూడా తగ్గిపోతుంది.

సమానతతో కూడిన సుస్థిరాభివృద్ధి

• భారతదేశం వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు పేదరికం కారణంగా తమ ఆర్థికాభివృద్ధి తరువాత వనరులను పునరుద్ధరించడమో లేదా పర్యావరణాన్ని శుద్ధి చేయవచ్చునని భావించి ఉంటాయి.
• రోడ్ల నిర్మాణం, పరిశ్రమల ఏర్పాటు, గనుల తవ్వకం, వ్యవసాయ భూముల కోసం అడవుల విస్తీర్ణాన్ని తగ్గించడం జరిగింది.
• ఎక్కువ మోతాదులో నీటి వినియోగం, వాహనాల నుంచి వెలువడే కార్బన్‌ డై ఆక్సైడ్‌, పరిశ్రమల నుంచి విడుదలయ్యే వ్యర్థాల కారణంగా పర్యావరణం క్షీణించింది.

పర్యావరణాన్ని కాపాడడానికి చేపడుతున్న చర్యలు

• 1991లో రాజ్యాంగంలోని జీవించే హక్కుతో జీవితాన్ని పూర్తిగా ఆనందించడానికి కాలుష్యరహిత నీటిని, గాలిని పొందే హక్కు అందరికి ఉంటుందని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది.
• ప్రజారవాణా వాహనాలన్నీ డీజిల్‌ నుంచి సీఎన్‌జీకి మారాలని 1998లో సుప్రీంకోర్డు తీర్పునిచ్చింది.
  1. సీఎన్‌జీ – కంప్రెస్డ్‌ నేచురల్‌ గ్యాస్‌
  2. సీఎన్‌జీ ఉపయోగం వల్ల ఢిల్లీలో కాలుష్యం బాగా తగ్గింది.
• కాలుష్యాన్ని అరికట్టడానికి అనువైన చట్టాలు, విధానాలను రూపొందించే బాధ్యత ప్రభుత్వాలది.
  3. వాతావరణంలో మార్పు వంటి అంశాలను ఉమ్మడిగా పరిష్కరించడానికి వివిధ దేశాలు ప్రయత్నిస్తున్నాయి.
  IPCC – Inter-Governmental Panel on Climate Change
• 1988లో ప్రారంభమైంది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది.
• మానవుల కారణంగా భూమి వేడెక్కడాన్ని తగ్గించడానికి, వాతావరణ మార్పు వేగాన్ని తగ్గించడానికి ఐపీసీసీ ప్రయత్నిస్తుంది.
• సేంద్రీయ వ్యవసాయం ద్వారా కాలుష్యాన్ని తగ్గించవచ్చు.
• సేంద్రీయ వ్యవసాయ ముఖ్య లక్షణం స్థానిక వనరులను వినియోగించడం, రసాయనిక ఎరువులను, పురుగు మందులను ఉపయోగించక పోవడం
• 2015 నాటికి సేంద్రీయ వ్యవసాయానికి మారాలని నిర్ణయించుకున్న మొదటి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సిక్కిం.
• 100 శాతం సేంద్రీయ రాష్ట్రంగా మారే పంథాని ఉత్తరాఖండ్‌ అనుసరిస్తుంది.
• పర్యావరణ కాలుష్యం వల్ల పక్షులు, జంతువులు, అటవీ క్షీణత వల్ల కొన్ని ఆటవిక జాతులు, వారి ఆచారాలు కనుమరుగవుతున్నాయి.
• 2013లో ప్రచురించిన ‘వాళ్లు అంతరించిపోయే ముందు’ (బిఫోర్‌ దే పాస్‌ అవే) అనే బొమ్మల పుస్తకంలో అంతరించిపోయే ప్రమాదమున్న సంచార జాతులను రచయిత గుర్తించారు.
• ‘బిఫోర్‌ దే పాస్‌ అవే’ పుస్తక రచయిత జిమ్మీ నీల్సన్‌
• జిమ్మీ నీల్సన్‌ గుర్తించిన అంతరించిపోతున్న కొన్ని ఆటవిక తెగలు
  1. కెన్యాలోని ముస్సాయి యోధులు
  2. దక్షిణ అమెరికాలోని గౌచో తెగ
  3. కజకిస్థాన్‌కు చెందిన యుర్తా తెగ
  4. టిబెట్‌లోని కిమాంగ్‌ గిరిజనులు
  పర్యావరణ ఉద్యమాలు
• పర్యావరణాన్ని సహజ పెట్టుబడి అని కూడా అంటారు. కావున దీన్ని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత అందరిది.
• పర్యావరణాన్ని కాపాడటానికి జరిగిన ఉద్యమాల్లో చిప్కో ఉద్యమం, నర్మదా బచావో ఉద్యమం, గ్రీన్‌ పీస్‌ ఉద్యమం, సైలెంట్‌ వ్యాలీలో ఉద్యమం ముఖ్యమైనవి.
  చిప్కో ఉద్యమం
• 1973లో సుందర్‌లాల్‌ బహుగుణ ప్రారంభించారు
• ‘చిప్కో’ అంటే హత్తుకోవడం అని అర్థం
• పారిశ్రామికవేత్తల బారి నుంచి అడవులను కాపాడటానికి ‘రేనీ’ గ్రామ మహిళలు అధిక సంఖ్యలో ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు.
• ఈ ఉద్యమం ఉత్తరాఖండ్‌ గఢ్‌వాల్‌ కొండల్లో ప్రారంభమైంది.
  చిప్కో ఉద్యమ నినాదం
• Food, Fodder, Fuel, Fiber, Fertilizer
  నర్మదా బచావో ఆందోళన్‌
• నర్మద నదిపై నిర్మించాలనుకున్న ప్రాజెక్టులకు వ్యతిరేకంగా ప్రారంభమైన ఉద్యమం.
• ఈ ఆందోళనను చేపట్టినది మేథా పాట్కర్‌
  నర్మదా బచావో ఉద్యమ ధోరణులు
• మూలవాస్‌ ప్రజల ఉద్యమం
• నయా-ఉదారవాద విధానాలకు వ్యతిరేక ఉద్యమం
• పట్టణీకరణకు ఆనకట్టలు, పరిశ్రమలు, గనులు వంటి వాటి కోసం భూములు లాక్కోబడుతున్న నేపథ్యంలో తేమ భూములను కాపాడుకోవటానికి రైతులు చేపట్టిన ఉద్యమాల వంటివి.
  ఈ ఆందోళన – డిమాండ్లు
• ప్రాజెక్టు నిర్మాణం వల్ల నిర్వాసితులయ్యే ప్రజలు కేవలం భూములున్న వారికే కాకుండా, అక్కడ నివసిస్తున్న వారందరికి న్యాయమైన నష్టపరిహారం చెల్లించాలి.
• ఆనకట్ట వల్ల ముంపునకు గురైన అడవులకు బదులుగా అటవీ పెంపకాన్ని చేపట్టాలి.
• భూమిని కోల్పోయిన వారికి వేరొకచోట యోగ్యమైన భూములివ్వాలి.
• సరైన పునరావాసం కల్పించాలి.
  ఫలితాలు
• ఈ ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి అవసరమైన డబ్బును ప్రపంచ బ్యాంకు నుంచి అప్పుగా సమకూర్చుకోవాలనుకున్నారు.
• అయితే ఈ ఉద్యమాలు, నిరాహారదీక్షల తర్వాత ప్రపంచబ్యాంకు నిధులు సమకూర్చవద్దని నిర్ణయించుకుంది.
• అభివృద్ధి కార్యకలాపాల వల్ల నిర్వాసితులైన ప్రజలకు తగినంత, గౌరవప్రదమైన నష్టపరిహారం చెల్లించే దిశగా ప్రభుత్వం ఆలోచించేలా చేసింది.
  గ్రీన్‌పీస్‌ ఉద్యమం
• అలస్కా దగ్గర సముద్ర గర్భంలో అమెరికా 1971లో చేపట్టిన అణుపరీక్షలకు వ్యతిరేకంగా ఈ ఉద్యమం మొదలయ్యింది.
• అణుపరీక్షలకు వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలియజేయడానికి స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలు ప్రయోగ ప్రదేశానికి బయల్దేరిన పడవ పేరు ‘గ్రీన్‌పీస్‌’.
• సుస్థిరాభివృద్ధి భావనను వెలుగులోకి తెచ్చిన ఉద్యమం గ్రీన్‌పీస్‌ ఉద్యమం
• ప్రస్తుతం ఇది 40 దేశాల్లో విస్తరించి ఉంది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం ‘ఆమ్‌స్టర్‌ డ్యాం’

నిశ్శబ్ద వసంతం

• దోమల నియంత్రణ కోసం డీడీటీ పిచికారీ చేయడం వల్ల మనుషులపై, పక్షులపై పడే ప్రభావం గురించి ‘రాచెల్‌ కార్సన్‌’ అనే మహిళ 1962లో ‘సైలెంట్‌ స్ప్రింగ్‌’ అనే పుస్తకం రచించారు.
• దోమల వంటి పురుగులు డి.డి.టి.కి త్వరగా నిరోధక శక్తిని పెంచుకుంటాయని కార్సన్‌ వివరించారు. డీడీటీ అంటే Dichloro Diphenyl Trichloroethane

వెంకట్‌
విషయ నిపుణులు,
ఏకేఆర్‌ స్టడీ సర్కిల్‌