సామాజిక నిరసన ఉద్యమాల ప్రధాన నమూనాలు ఏవి?

12. మహిళలపై హింసకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి
i) వన్‌ స్టాప్‌ సెంటర్‌ స్కీమ్‌ ముఖ్య ఉద్దేశం ప్రైవేట్‌ ప్రదేశాల్లో హింసకు గురైన మహిళలకు మద్దతు ఇవ్వడం.
ii) ఉజ్వల అనేది అక్రమ రవాణా, రెస్క్యూ, పునరావాసం, వాణిజ్యపరమైన లైంగిక దోపిడీ బాధితుల పునరేకీకరణ కోసం ఒక సమగ్ర పథకం.
పైన ఇచ్చిన స్టేట్‌మెంట్లలో ఏది సరైనది?
A) i మాత్రమే B) ii మాత్రమే
C) రెండు D) ఏదీ లేదు
జ: C
వన్‌ స్టాప్‌ సెంటర్‌ స్కీమ్‌: వన్‌ స్టాప్‌ సెంటర్‌లు (OSC) ప్రైవేట్‌, పబ్లిక్‌ ప్రదేశాల్లో, కుటుంబంలో, సంఘంలో, కార్యాలయంలో హింసకు గురైన మహిళలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి.
ఉజ్వల: అక్రమ రవాణా, రెస్క్యూ, పునరావాసం, ట్రాఫికింగ్‌, వాణిజ్యపరమైన లైంగిక దోపిడీ బాధితుల పునరేకీకరణ కోసం ఉద్దేశించిన ఒక సమగ్ర పథకం.
స్వధార్‌ గృహ: క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో ఉన్న మహిళల కోసం ఉద్దేశించిన ఒక పథకం.

13. బాల్య వివాహాలకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి
i) 14 ఏళ్లలోపు బాలికలను వివాహం చేసుకున్న పురుషులపై బాల్య వివాహాల నిషేధ చట్టం కింద కేసు నమోదు చేయబడుతుంది.
ii) POCSO చట్టం 2012 ప్రకారం మైనర్‌-పెద్దల మధ్య లైంగిక సంబంధం నేరంగా పరిగణించబడుతుంది.
iii) POCSO కింద లైంగిక వేధింపులు నాన్‌-బెయిలబుల్‌(విడుదల లేని నేరం) గా గుర్తించదగిన నేరం.
పైన ఇచ్చిన స్టేట్‌మెంట్లలో ఏది తప్పు ?
A) i, ii మాత్రమే
B) ii, iii మాత్రమే C) i మాత్రమే
D) పైవేవీ కాదు జ: D

14 ఏళ్లలోపు బాలికలను వివాహం చేసుకున్న పురుషులపై లైంగిక నేరాల నుంచి పిల్లల రక్షణ (పోక్సో) చట్టం కింద, 14 నుంచి 18 ఏళ్లలోపు బాలికలను పెళ్లి చేసుకున్న వారిపై బాల్య వివాహాల నిషేధ చట్టం- 2006(పీసీఎంఏ) కింద కేసు నమోదు చేస్తారు. POCSO చట్టం-2012 ప్రకారం మైనర్‌ – పెద్దల మధ్య సెక్స్‌ నేరం. మైనర్‌ సమ్మతిని చెల్లుబాటు అయ్యేదిగా చట్టం గుర్తించదు. POCSO కింద లైంగిక వేధింపు అనేది నాన్‌-బెయిలబుల్‌, గుర్తించదగిన నేరం. అంటే పోలీసులు వారెంట్‌ లేకుండానే అరెస్ట్‌ చేయవచ్చు. కాబట్టి 14 ఏళ్లలోపు మైనర్‌ బాలికలకు సంబంధించిన బాల్య వివాహాల కేసుల్లో లైంగిక వేధింపుల ఊహాగానాలు జరుగుతున్నాయి

14. ప్రకటన (A): బాలకార్మిక (నిషేధం & నియంత్రణ) సవరణ చట్టం 2016 ప్రకారం 18 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలను అన్ని రకాల ఉద్యోగాల్లో నియమించడాన్ని నిషేధించింది.
కారణం(R): బాలకార్మిక (నిషేధం & నియంత్రణ) సవరణ చట్టం ప్రకారం అన్ని షెడ్యూల్‌లో యుక్తవయస్సులోని (14-18 సంవత్సరాలు) ఉపాధిని నిషేధించింది.
దిగువ ఇచ్చిన కోడ్‌లను ఉపయోగించి సమాధానాన్ని ఎంపిక చేయంండి
A) A, R రెండూ నిజం,
R అనేది A కి సరైన వివరణ
B) A, R రెండూ నిజం,
R అనేది Aకి సరైన వివరణ కాదు
C) A మాత్రమే నిజం
D) R మాత్రమే నిజం జ : D

2016లో బాల కార్మిక (నిషేధం & నియంత్రణ) సవరణ చట్టం 2016 ద్వారా షెడ్యూల్‌ చేసిన ప్రమాదకర వృత్తులు, పక్రియల్లో 14 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలను అన్ని ఉద్యోగాల్లో నియమించడాన్ని నిషేధించడంతో పాటు కౌమారదశలో ఉన్నవారి (14-18 సంవత్సరాలు) ఉపాధిపై నిషేధానికి సంబంధించిన నిబంధనలతో ఈ చట్టం 2016లో సవరించబడింది.

15. వలసలకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి
i) అంతర్జాతీయ మైగ్రేషన్‌ ఔట్‌లుక్‌ 2022 నివేదికను అంతర్జాతీయ వలస విధానాలపై ఇటీవల వరల్డ్‌ ఎకనామిక్‌ ఫోరమ్‌ విడుదల చేసింది.
ii) ఇంటర్నేషనల్‌ మైగ్రేషన్‌ ఔట్‌లుక్‌ ప్రకారం భారతీయ విద్యార్థులు మొత్తం అంతర్జాతీయ విద్యార్థుల జనాభా కంటే తక్కువ బస రేటును కలిగి ఉంటారు.
పైన ఇచ్చిన స్టేట్‌మెంట్‌లలో ఏది సరైనది?
A) i మాత్రమే B) ii మాత్రమే
C) రెండు D) ఏదీ లేదు
జవాబు : D

ఇంటర్నేషనల్‌ మైగ్రేషన్‌ ఔట్‌లుక్‌ 2022, అంతర్జాతీయ వలస విధానాలపై ఒక నివేదికను ఆర్గనైజేషన్‌ ఫర్‌ ఎకనామిక్‌ కో-ఆపరేషన్‌ అండ్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ (OECD) విడుదల చేసింది. OECD దేశాల్లో విదేశీ విద్యార్థుల్లో చైనా (22%), భారతదేశం (10%) విద్యార్థులు అత్యధికంగా ఉన్నారు. ప్రపంచ జనాభాలో 20-29 ఏళ్ల మధ్య వయసున్న దాదాపు మూడోవంతు మంది ఈ రెండు దేశాల్లో నివసిస్తున్నారు. భారతీయ విద్యార్థులు మొత్తం అంతర్జాతీయ విద్యార్థుల జనాభా కంటే ఎక్కువ బస రేటును కలిగి ఉంటారు.

16. భారతదేశంలోని బాల కార్మికులకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి
i) చివరిగా అందుబాటులో ఉన్న సెన్సస్‌ 2011 ప్రకారం, భారతదేశంలో 15.0 మిలియన్‌ బాల కార్మికులు ఉన్నారు.
ii) నేషనల్‌ క్రైమ్‌ రికార్డ్స్‌ బ్యూరో రిపోర్ట్‌ 2022 ప్రకారం, 2021లో దాదాపు 982 కేసులు బాల కార్మిక (నిషేధం, నియంత్రణ) చట్టం, 1986 కింద నమోదయ్యాయి.
iii) చైల్డ్‌ లేబర్‌ (నిషేధం, నియంత్రణ) చట్టం, 1986 కింద నమోదైన అత్యధిక కేసులు ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఉన్నాయి.
పైన ఇచ్చిన స్టేట్‌మెంట్‌లలో ఏది సరైనది?
A) i, iii B) ii
C) ii, iii D) పైవన్నీ
జ: B

చివరిగా అందుబాటులో ఉన్న 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, భారతదేశంలో 10.1 మిలియన్‌ బాల కార్మికులు ఉన్నారు. నేషనల్‌ క్రైమ్‌ రికార్డ్స్‌ బ్యూరో రిపోర్ట్‌ 2022 ప్రకారం, 2021లో, బాల కార్మిక (నిషేధం, నియంత్రణ) చట్టం, 1986 కింద దాదాపు 982 కేసులు నమోదయ్యాయి, తెలంగాణలో అత్యధిక కేసులు నమోదయ్యాయి, ఆ తర్వాత అసోం ఉంది. వలస వచ్చిన పిల్లలపై COVID-19 ప్రభావంపై భారతదేశంలోని Aide et Action అధ్యయనంలో మొదటి వేవ్‌ COVID-19 మహమ్మారి తర్వాత ఇటుక తయారీ పరిశ్రమల్లో పని చేసే తల్లిదండ్రులతో కలిసి వచ్చిన పిల్లల సంఖ్య రెండు రెట్లు పెరిగింది.

17. స్త్రీలపై హింసకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి
i) మహిళలపై హింస నిర్మూలన కోసం అంతర్జాతీయ దినోత్సవాన్ని ప్రతి సంవత్సరం నవంబర్‌ 22 న జరుపుకొంటారు.
ii) మహిళలపై హింస నిర్మూలన కోసం అంతర్జాతీయ దినోత్సవాన్ని డిసెంబర్‌ 2005 లో ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీ (UNGA) స్థాపించింది.
iii) డొమినికన్‌ రిపబ్లిక్‌ నుంచి ముగ్గురు రాజకీయ కార్యకర్తలు అయిన మీరాబల్‌ సోదరీమణుల జ్ఞాపకార్థం మహిళలపై హింస నిర్మూలన కోసం అంతర్జాతీయ దినోత్సవాన్ని జరుపుకొన్నారు.
పైన ఇచ్చిన స్టేట్‌మెంట్‌లలో ఏది సరైనది?
A) i, iii B) i, ii
C) iii D) పైవన్నీ జ: C

మహిళలపై హింస నిర్మూలన కోసం అంతర్జాతీయ దినోత్సవం (IDEVAW) ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం నవంబర్‌ 25న జరుపుకొంటారు. మహి ళలు బాలికలపై హింసపై అవగాహన పెంచడం, మహిళలపై హింసను అంతం చేయడం దీని లక్ష్యం. మహిళలపై హింస కు వ్యతిరేకంగా నిరోధించడం సాధ్యమవుతుందని కూడా ఇది చూపిస్తుంది. మహిళలపై హింస నిర్మూలన కోసం అంతర్జాతీయ దినోత్సవాన్ని డిసెంబర్‌ 1999లో ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీ (UNGA) ఏర్పాటు చేసింది. డొమినికన్‌ రిపబ్లిక్‌కు చెందిన ముగ్గురు రాజకీయ కార్యకర్తలు అయిన మీరాబల్‌ సోదరీమణుల జ్ఞాపకార్థం ఈ రోజును స్మరించుకుంటారు. 1960 లో రాఫెల్‌ ట్రుజిల్లో నియంతృత్వం (1930-1961) సమయంలో వారు దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.

18. కింది లక్షణాలను పరిగణించండి
i) అధికారిక రాజకీయ సంస్థలతో అసంతృప్తి
ii) పౌర సమాజంలో హింస పెరిగింది
iii) ప్రజా వస్తువులు, సేవలను అందించడంలో రాష్ట్రం సాధించిన విజయం
iv) కొత్త సామాజిక, రాజకీయ
శక్తుల ఆవిర్భావంపైన పేర్కొన్న వాటిలో సామాజిక నిరసన ఉద్యమాల ప్రధాన నమూనాలు ఏవి?
A) i, ii, iv మాత్రమే
B) ii, iii, iv మాత్రమే
C) i, ii, iii మాత్రమే
D) పైవన్నీ జ: A

భారతదేశంలోని దాదాపు అన్ని రాష్ర్టాల్లో, నిరసన ఉద్యమాల కొన్ని లక్షణాలు నమూనాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన నమూనాలను కింది విధంగా గుర్తించవచ్చు:
1) అధికారిక రాజకీయ సంస్థల పట్ల అసంతృప్తి, 2) పౌర సమాజంలో పెరిగిన హింస 3) ప్రజా వస్తువులు, సేవలను అందించడంలో రాష్ట్రం వైఫల్యం 4) కొత్త సామాజిక, రాజకీయ శక్తుల ఆవిర్భావం 5 ) బలవంతం, వసతి, అణచివేత రూపంలో రాష్ర్టాల ప్రతిస్పందన.

19. విశాఖ V/s రాజస్థాన్‌ రాష్ట్రం & ఇతర కేసులు, మొదటిసారి లైంగిక వేధింపులకు సంబంధించి, స్పష్టంగా, చట్టబద్ధంగా నిర్వచించబడ్డాయి, కింది వాటిని పరిశీలించండి?
i) లైంగిక పరమైన వ్యాఖ్యలు
ii) శారీరక పరిచయం, పురోగతి
iii) అశ్లీలత చూపుతున్నారు
iv) లైంగిక ప్రయోజనాల కోసం డిమాండ్‌ లేదా అభ్యర్థన
v) ఏదైనా ఇతర ఇష్టపడని శారీరక, శబ్ద/అశాబ్దిక ప్రవర్తన లైంగిక స్వభావం.
పైన పేర్కొన్న వాటిలో లైంగిక వేధింపులను ఏర్పరిచేవి?
A) ii, iii, iv, v మాత్రమే
B) ii, iv, v మాత్రమే
C) i, ii, iii, iv మాత్రమే
D) పైవన్నీ జ: D
విశాఖ కోర్టు కేసు V/s రాజస్థాన్‌ రాష్ట్రం

ఇది 1997 లో విశాఖ V/s. రాజస్థాన్‌ రాష్ట్రం& ఇతరులు, మొదటిసారిగా లైంగిక వేధింపులు ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా ఇష్టపడని లైంగిక సంజ్ఞ లేదా
ప్రవర్తనగా స్పష్టంగా, చట్టబద్ధంగా నిర్వచించబడ్డాయి, ఎ) లైంగిక వ్యాఖ్యలు
బి) శారీరక పరిచయం, పురోగతి సి) అశ్లీలతను చూపడం డి) లైంగిక ప్రయోజనాల కోసం డిమాండ్‌ లేదా అభ్యర్థన ఇ) ఏదైనా ఇతర ఇష్టపడని శారీరక, శబ్ద/అశాబ్దిక ప్రవర్తనలు లైంగిక స్వభావం కలిగి ఉంటాయి. ఈ మైలురాయి కేసులో లైంగిక వేధింపులు ప్రత్యేక చట్టవిరుద్ధమైన ప్రవర్తనగా గుర్తించబడ్డాయి. లైంగిక వేధింపుల్లో ముఖ్యమైన అంశం అవాంఛనీయ ప్రవర్తన. తద్వారా నేరస్థుని ఉద్దేశం కంటే గ్రహీతపై అటువంటి చర్యల ప్రభావం మరింత సంబంధితంగా ఉంటుందని- ఇది పరిగణిస్తుంది.

20. జనాభాలో యువత ఉబ్బెత్తున పెరగడం గురించి కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి
i) ‘యూత్‌ బుల్జ్‌’ అనేది జర్మన్‌ సామాజిక శాస్త్రవేత్త జాన్‌ మిల్లర్‌ మొదట రూపొందించిన పదబంధం.
ii) ‘యూత్‌ బుల్జ్‌’ అనేది దేశం జనాభా పరివర్తనలో ఒక దశను వివరించడానికి ఒక పదబంధం.
iii) జనాభా పరివర్తన అంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలు పుట్టినప్పుడు చనిపోతే, మహిళలు మునుపటిలాగే సారవంతంగా ఉంటారు.
పైన ఇచ్చిన ఎన్ని స్టేట్‌మెంట్‌లు సరైనవి?
A) ఒకే ఒక ప్రకటన
B) రెండు ప్రకటనలు మాత్రమే
C) మూడు ప్రకటనలు
D) పైవేవీ కాదు జ: A

జనాభా శాస్త్రవేత్తలు దీన్ని ‘యువత ఉబ్బరం‘ అని పిలుస్తారు. 1990ల్లో జర్మన్‌ సామాజిక శాస్త్రవేత్త గున్నార్‌ హీన్‌సోన్‌ ఒక దేశం జనాభా పరివర్తనలో ఒక దశను వివరించడానికి మొదట రూపొందించిన పదబంధాన్ని తక్కువ మంది పిల్లలు పుట్టినప్పుడు మరణించినప్పటికీ, మహిళలు మునుపటిలాగే సారవంతంగా ఉంటారు. తరువాతి రెండు మూడు దశాబ్దాల్లోథ, ఇది జనాభా వక్రరేఖలో యువత ఉబ్బెత్తుగా అనువదిస్తుంది. ఈ దృగ్విషయానికి భారతదేశం ఒక్కటే సాక్షి కాదు. ప్రపంచం మొత్తం ఎప్పుడు చిన్నది కాదు. పాపులేషన్‌ యాక్షన్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ ప్రకారం, వాషింగ్టన్‌ ఆధారిత ప్రైవేట్‌ అడ్వకసీ గ్రూప్‌, కనీసం 62 దేశాలు ఎక్కువగా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియా, ఆఫ్రికా నుంచి చాలా తక్కువ వయస్సు గల జనాభాను కలిగి ఉన్నాయి, అంటే ప్రతి ముగ్గురిలో ప్రతి ఇద్దరు వయస్సు ముప్పై కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు.

బి.పురుషోత్తం రెడ్డి
ఫ్యాకల్టీ, ఏమర్స్‌ విల్‌
9030925817