Groups Special | భూకంపం.. భయానక విపత్తు

Groups Special – General Studies | తుర్కియే-సిరియా సరిహద్దులో ఫిబ్రవరి 7 తెల్లవారుజామున సంభవించిన (దక్షిణ తుర్కియే, ఉత్తర సిరియాలో) 7.8 తీవ్రతతో కూడిన భూకంపం చాలా భయానకమైందని, గత వందేళ్లలో ఆ ప్రాంతంలో ఇంతటి తీవ్ర భూకంపం సభవించడం ఇదే మొదటిసారి అని ఐక్యరాజ్యసమితి పేర్కొన్నది. ఈ భూకంప బారిన పడిన దేశాలకు (తుర్కియే, సిరియా) సహాయక చర్యల కోసం భారత ప్రభుత్వం ‘ఆపరేషన్‌ దోస్త్‌’ను ప్రారంభించింది. ఇంతటి భూకంపం వల్ల ఆస్తి నష్టం దాదాపు 7 లక్షల కోట్లు దాటిందని అంచనా వేస్తున్నారు. ఇది ఆయా దేశాల జీడీపీలో పది శాతం కంటే ఎక్కువే అని గణాంకాలు తెలుపుతున్నాయి. ఇంతటి భయానక భూకంపానికి కారణాలు, దేశంలో భూకంప ప్రభావిత ప్రాంతాలు, భూకంప పరిష్కార మార్గాలు ఏంటో తెలుసుకుందాం.

 

• భూకంపం అనేది ఒక ఆకస్మిక సంఘటన, ప్రతిస్పందించడానికి సమయాన్ని కూడా ఇవ్వని విపత్తు. భూకంపం గురించి ముందస్తు హెచ్చరిక లేదా అంచనా వేయడం అంత సులభం కాదు. ముందుగానే అత్యవసర పరిస్థితికి సిద్ధపడటం వల్ల విలువైన జీవితాలను, మౌలిక సదుపాయాలను, సౌకర్యాలను కాపాడుకోగలుతాం. భవనాలు, మౌలిక సదుపాయాలు లేదా ఎగిరే వస్తువులు పడటం వల్ల మరణం, విధ్వంసం, ఆస్తి నష్టం తీవ్రంగా జరుగుతుంది.
• భూమి క్రస్ట్‌ వేర్వేరు బిట్‌లతో రూపొందింది. వీటిని ప్లేట్లు అని పిలుస్తారు. ఇవి ఒకదానికొకటి కలిసి ఉంటాయి. ఈ ప్లేట్లు తరచూ కదలడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. కానీ పక్కనే ఉన్న ఒకదానిపై రుద్దడం వల్ల ఏర్పడే ఘర్షణ ద్వారా నిరోధించబడతాయి. కానీ కొన్నిసార్లు ఒక ప్లేట్‌ అకస్మాత్తుగా అంతటా కుదుపుల వరకు ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. దీనివల్ల ఉపరితలం కదులుతుంది. ఈ సందర్భంలో ఇది అరేబియా ప్లేట్‌ ఉత్తరం వైపు కదులుతుంది, అనటోలియన్‌ ప్లేట్‌కు వ్యతిరేకంగా గ్రౌండింగ్‌ అవుతుంది. తుర్కియే, సిరియా, జోర్డాన్‌లతో కూడిన తూర్పు మధ్యధరా ప్రాంతంలో, టెక్టోనిక్స్‌ ఆఫ్రికన్‌, అరేబియన్‌, యురేషియన్‌ టెక్టోనిక్‌ ప్లేట్లు, అనటోలియన్‌ టెక్టోనిక్‌ బ్లాక్‌ల మధ్య సంక్లిష్ట పరస్పర చర్యల ద్వారా ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. తుర్కియే అనటోలియన్‌ టెక్టోనిక్‌ ప్లేట్‌పై కూర్చుంది. ఒక అంచనా ప్రకారం తుర్కియే భూభాగంలో దాదాపు 95% భూకంపాలకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది. అయితే ఇస్తాంబుల్‌, ఇజ్మీర్‌, తూర్పు అనటోలియా ప్రాంత ప్రధాన నగరాల చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలతో సహా దేశంలోని మూడో వంతు అధిక ప్రమాదంలో ఉంది.
• భూకంపాలను మూమెంట్‌ మాగ్నిట్యూడ్‌ స్కేల్‌ (Mw) అనే పరికరంతో కొలుస్తారు. ఇది బాగా తెలిసిన రిక్టర్‌ స్కేల్‌ను భర్తీ చేసింది. భూకంపానికి ఆపాదించిన సంఖ్య ఫాల్ట్‌ లైన్‌ కదిలిన దూరం, దాన్ని కదిలించిన శక్తి కలయికను సూచిస్తుంది. 2.5 లేదా అంతకంటే తక్కువ వణుకు సాధారణంగా అనుభూతి చెందదు. కానీ సాధనాల ద్వారా గుర్తించవచ్చు. ఈ సంఖ్య ఐదు వరకు ఉంటే భూకంపాలు సంభవిస్తాయి, స్వల్ప నష్టాన్ని కలిగిస్తాయి. 7.8 వద్ద తుర్కిష్‌ భూకంపం తీవ్రంగా వర్గీకరించారు. సాధారణంగా ఇలాంటి భూకంపం తీవ్రమైన నష్టాన్ని కలిగిస్తుంది. 8 కంటే ఎక్కువ ఏదైనా విపత్తు తీవ్ర నష్టం కలిగిస్తుంది.

భారత్ సాయం 

• భూకంప ప్రభావిత ప్రాంతానికి సహాయం చేయడానికి మానవతావాద, విపత్తు సహాయ ప్రయత్నాల్లో భాగంగా భారతదేశం 30 పడకల ఫీల్డ్‌ హాస్పిటల్‌, రెస్క్యూ, వైద్య సిబ్బందిని ఆపరేషన్‌ దోస్త్‌లో భాగంగా తుర్కియే, సిరియాకు పంపింది. రక్షణ అధికారుల ప్రకారం భారతదేశం IAF నాలుగు C-17 గ్లోబ్‌మాస్టర్‌ విమానాలను తుర్కియేకి, ఒక C-130 రవాణా విమానాన్ని సిరియాకు వైద్య సామగ్రితో పంపింది. ఆగ్రాకు చెందిన 60 పడకల పారా ఫీల్డ్‌ హాస్పిటల్‌ 30 పడకల వైద్య సదుపాయాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి ఎక్స్‌-రే యంత్రాలు, వెంటిలేటర్లు, ఆక్సిజన్‌ ఉత్పత్తి ప్లాంట్‌, కార్డియాక్‌ మానిటర్లు, అనుబంధ పరికరాలతో కూడిన 99 మంది సభ్యుల వైద్య బృందాన్ని పంపింది.
• తుర్కియే, సిరియాలను కుదిపిన పెను భూకంపంతో భారత్‌కు భూకంపం ముప్పు ఎంత అనే చర్చ జరుగుతుంది. తుర్కియే భూకంపాన్ని ముందే అంచనా వేసిన డచ్‌ అధ్యయనకారుడు ఫ్రాంక్‌ హూగర్బీట్స్‌ భారత్‌, పాకిస్థాన్‌, అఫ్గానిస్థాన్‌లలో త్వరలో భూకంపం వస్తుందని హెచ్చరించడం గుబులు రేపుతుంది. దేశంలో 60 శాతం భూభాగం భూకంప ముప్పు జోన్లో ఉందని కేంద్ర ఎర్త్‌ సైన్సెస్‌ మంత్రిత్వ శాఖ 2022 డిసెంబర్‌లో పార్లమెంటులో వెల్లడించింది. ఢిల్లీ, దాని పక్కన ఉన్న గురుగ్రామ్‌కు భూకంప ముప్పు అత్యంత ఎక్కువని భూగర్భ శాస్త్రవేత్తలు ఎప్పటినుంచో హెచ్చరిస్తున్నారు.
• నేషనల్‌ క్యాపిటల్‌ రీజియన్‌ హిమాలయాలకు దగ్గరగా ఉండటంతో ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంది. అంతేకాకుండా భూ పొరల్లో ఫలకాల రాపిడికి ఏర్పడే ఫాల్ట్‌ లైన్లు యాక్టివ్‌గా ఉన్న సొహనా, మధుర, ఢిల్లీ-మొరాదాబాద్‌ వల్ల కూడా ఢిల్లీ ప్రమాదంలో ఉంది. ప్రపంచంలో వివిధ ఖండాల్లో ఉన్న దేశాలను పెను భూకంపంతో అతలాకుతలం చేసే భూకంప కేంద్రం హిమాలయాలేనని శాస్త్రవేత్తలు ఇప్పటికే పలుమార్లు హెచ్చరికలు జారీ చేశారు. ప్రపంచ దేశాల్లో భూకంప ముప్పు అధికంగా ఉండే ప్రాంతం హిమాలయాలే అని ఎన్నో ఘటనలు చెబుతున్నాయి. రాబోయే రోజుల్లో 2,400 కి.మీ. పొడవునా హిమాలయాల్లో ఎక్కడైనా భూకంప కేంద్రం ఉండే అవకాశం ఉంది.
• హిమాలయ భూమి పొరల్లో టెక్టానిక్‌ ప్లేట్స్‌ పై 700 ఏళ్లుగా అత్యంత ఒత్తిడి ఉంది. ఫలకాలు కదులుతూ ఉండటం వల్ల అంచులపై ఒత్తిడి పెరిగిపోతూ వస్తుంది. దీంతో ఏ క్షణంలోనైనా భూకంపం రావచ్చు లేదంటే 200 ఏళ్ల తర్వాత అయినా రావచ్చని, ఇది మధ్య హిమాలయాలపై పెను ప్రభావం చూపిస్తుందని 2016లోనే శాసవ్రేత్తలు హెచ్చరించారు. హిమాలయాల్లోని కంగారాలో 1905లో భూకంపం వచ్చింది. 1934లో హిమాలయ కేంద్రంగా నేపాల్‌, బీహార్‌ భూకంపానికి 10 వేల మందికిపైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. 1991లో ఉత్తర కాశీలో వచ్చిన భూకంపంలో 800 మంది మరణించారు. 2005లో పాక్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో సంభవించిన భూకంపానికి 80 వేల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. హిమాలయాలు కాకుండా 2001లో గుజరాత్‌ కచ్‌లో వచ్చిన భూకంపంలో 20 వేల మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోవడం అత్యంత విషాదం. భారత్‌, యూరోషియన్‌ ప్లేట్స్‌ తరచూ రాపిడి కారణంగా చిక్కుకుపోతూ ఉండటంతో హిమాలయాలకు ముప్పు ఎక్కు వగా ఉంటుందని వాడియా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ జియాలజీలో జియోఫిజిసిస్ట్‌లు వివరించారు.

ముందు జాగ్రత్త చర్యలు

• భూకంపానికి హెచ్చరిక సమయం లేనందున భూకంప సంబంధిత విపత్తులను తగ్గించడానికి నిర్మాణ సంబంధిత కార్యకలాపాల్లో ముందు జాగ్రత్త చర్యలు చేపట్టాలి.
• భూకంపం సంభవించే ప్రాంతాల్లో దుర్బలత్వం, రిస్క్‌ అసెస్‌మెంట్‌ చేయాల్సి ఉంటుంది, తదనుగుణంగా జోన్‌ చేయబడి, జిల్లా యంత్రాంగం దాని గురించి అవగాహన కల్పించాలి. దుర్బలత్వం, రిస్క్‌ అసెస్‌మెంట్‌ మ్యాప్‌ను యంత్రాంగానికి అందుబాటులో ఉంచాలి.
• ఇప్పటికే ఉన్న భవనాల స్థిరత్వాన్ని అంచనా వేయాలి.
• టౌన్‌ ప్లానింగ్‌ విభాగాలు భూకంప నిరోధక లక్షణాలను అటువంటి మండలాల్లో ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉంది. బిల్డర్లు, కాంట్రాక్టర్లు, రియల్‌ ఎస్టేట్‌ ప్రమోటర్లకు శిక్షణ సమావేశాలు సమాజంలో పూర్తిగా సమీకరించబడే సమయం వరకు నిర్వహించాల్సిన అవసరం ఉంది.
• తరచుగా భూకంపాలకు గురయ్యే దేశాల్లో విజయవంతమైన బిల్డింగ్‌ టెక్నాలజీని ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉంది.
• సగటు పౌరుడితో సంబంధం ఉన్న నిర్మాణానికి ఒక నమూనా విధానాన్ని అందించడానికి అటువంటి మండలాల్లో శాశ్వత ప్రదర్శన కేంద్రాన్ని సృష్టించాలి. ఒక మోడల్‌ హోమ్‌ వివిధ దశల్లో నిర్మాణ శైలిని సూచించడానికి ఎక్కువ అవగాహన తీసుకురావడానికి కూడా ఉపయోగపడుతుంది.
• కమ్యూనిటీ హాళ్లు, మ్యారేజ్‌ హాళ్లు, మాల్స్‌, థియేటర్లు వంటి పెద్ద భవనాలకు భూకంప నిరోధక నిర్మాణాలతో డిజైన్‌ అనుకూలత అవసరం.
• ఆర్కిటెక్ట్‌ల కోసం విద్యాసంస్థలు, ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు, భూకంప నిరోధక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం రూపకల్పన అంశాలను వారి సిలబస్‌లో చేర్చడానికి నిర్దేశించాల్సిన అవసరం ఉంది.

మల్లవరపు బాలలత
సివిల్స్ ఫ్యాకల్టీ
సీఎస్‌బీ ఐఎస్ అకాడ‌మీ,
హైద‌రాబాద్